Het begint al bijna een traditie te worden om halverwege de series van het Zincafé Hilversum een filmavond te beleggen. Zo ook in dit seizoen rond oorlog en vrede. Dat hebben we op woensdag 28 januari gedaan aan de hand van de documentaire-film ‘Trains’ van Macie Drygas, een filmmaker van Poolse origine.
De vijf kwartier durende film bood een subtiel beeld van Europa in de 20e eeuw, zonder ook maar één dialoog en begeleid door indringende muziek. Of zoals een van de gasten na afloop zei: “Geen muziek maar eerder noise”.
Keerzijde vooruitgang
De film begon met de trein als symbool van vooruitgang: ontsluiting van het Avondland. Maar dezelfde treinen die welvaart en vooruitgang brachten waren ook de treinen waarmee de soldaten in augustus 1914 naar het front werden vervoerd. Dezelfde treinen vervoeren later de verminkte overlevenden terug naar huis.
Van vrede naar oorlog
Een staaltje van montagetechniek is de overgang van de trein waarmee Charley Chaplin aankomt, naar de trein waarmee Adolf Hitler een zegetocht maakte door Duitsland. En dan gevolgd door de treinen waarmee miljoenen Duitsers na de oorlog gedwongen uit het Oosten verdreven werden.
We zien ook een coupé van mannen die lekker de krant lezen, een restauratiewagen waar je een hapje eet. Het is beslist niet allemaal oorlogsgeweld dat we te zien krijgen.
Daarmee stelt de film een grote vraag van deze serie: hoe komt het toch van het één naar het ander? Van mensen die met de trein een dagje naar het strand gaan tot al die soldaten waarvan maar een deel ooit is teruggekomen? Hoeveel zit er tussen de trein als een symbool van vooruitgang en hoop naar een instrument van geweld?
Veerkracht
In het nagesprek zoeken we bewust naar beelden van hoop uit deze bekroonde film. Door diverse mensen wordt het beeld genoemd van berooide overlevenden van de Tweede Wereldoorlog ze zitten naast een trein en koken hun potje eten en verzorgen de kinderen. Hoe groot de ramp ook is die ons mensen treft, we kunnen het niet laten het leven weer op te pakken. Ook dat zit in ‘Trains’.