Na 22 jaar wijkpredikant, waarvan de laatste 10 jaar in de Bethlehemkerk (nu De Lichtbron) zocht ds. Hanneke Keur een nieuwe uitdaging. Het werd de ouderenzorg. Ongeveer 15 jaar heeft ze als geestelijk verzorger op verschillende plekken gewerkt. De laatste zes jaar in Hilversum bij Amaris Zorggroep. Ze stopt en slaat een nieuwe weg in, die misschien niet zo nieuw is.
Haar weg werd mede geopend toen haar moeder Alzheimer kreeg en ze mantelzorger was: “Mijn moeder had een nare vorm van Alzheimer waarin ze erg terugkeerde naar vervelende ervaringen uit het verleden. Ze heeft in die periode veel steun gehad aan de geestelijk verzorger in het verpleeghuis”. Steeds sterker merkt Hanneke Keur dat ze zich aangetrokken voelt tot het pastoraal omzien naar kwetsbare mensen. Juist op die momenten kan de geestelijk verzorger veel betekenen voor mensen.
Na jaren in verzorgingshuizen buiten Hilversum gewerkt te hebben, ziet ze de advertentie bij Zuiderheide (nu Amaris). Herman Molenaar vertrekt. In de buurt van haar woonadres voelt aantrekkelijk. Ze krijgt de opdracht om in de twee huizen Alba (later Alporti) en Rubina nieuwe vormen van geestelijke verzorging op te zetten. Niet kerkelijk gebonden, maar voor alle bewoners. “Geestelijke verzorging in de breedste zin van het woord”, vertelt ze, “Vormen van privébegeleiding en vieringen/groepsactiviteiten, begeleiding van medewerkers in zingevingsvragen en het leiden van moreel beraad”.
Boos op Den Haag
Ze start 1 januari 2020 vol goede moed, maar twee maanden later staat Nederland op zijn kop: corona breekt uit. “Ik heb het pastoraal heel zwaar gevonden. Compleet ingepakt zat ik aan het sterfbed van mensen. Familie mocht er niet bij.” Pastoraat gaat vooral via de telefoon. “Mensen met dementie moesten gaan beeldbellen. Iemand wilde zijn partner aanraken, want hij aaide altijd haar gezicht. Maar dat koude beeldscherm was zijn vrouw niet. Hij draaide zijn hoofd weg. Zijn vrouw zat aan de andere kant van het scherm in tranen.”
Het laat niet alleen bij bewoners met dementie diepe sporen achter. Op de afdeling waar mensen met een lichamelijke beperking wonen, is veel boosheid en verdriet. Boos op Den Haag. Daar werd besloten dat bewoners hun kleinkinderen niet meer op bezoek mochten. Om hen te beschermen? Het enige dat ze willen is de laatste jaren juist hun (klein-)kinderen zien.
Zending
De beginperiode werd zo een enorme achtbaan van zorg dragen en improviseren. “We zijn creatief geworden, maar het was een heel moeilijke periode.” Steeds weer zochten ze naar manieren om mensen met elkaar te verbinden.
Door corona kreeg ze haar zending vanuit de Bethlehemkerk pas een jaar later. In een online viering waar maar een klein handje mensen aanwezig was. “Ik vind een ambtelijke binding belangrijk. Dat ik mij gedragen mag voelen door de kerk van Christus. Ik ben er voor alle bewoners, maar ik doe het vanuit mijn geloof.” Ze had daarnaast graag haar ervaringen willen delen met mensen in de geloofsgemeenschappen. Zij dragen immers ook zorg voor kwetsbare mensen.
Verandering
De grootste verandering in het werk zijn de nieuwe taken in de tweede lijn, waaronder het begeleiden van medewerkers bij onder meer (levens-)vragen. Het werk wordt meer coachend, gericht op personeel, adviserend naar het management. “Dat kon ik, maar ik denk dat ik in mijn hart altijd dominee ben gebleven. Het meelopen met mensen, samen vieren of samen je onmacht bij God brengen. Daar put ik zelf ook energie en inspiratie uit.”
“Mijn hart ligt bij pastorale psychologie, maar mijn hart heeft ook nog iets anders nodig. Ik merk dat ik heel vrolijk word van voorgaan. Als ik zelf in Bijbelteksten kan duiken. Die spirituele voeding zoek ik.” Ds. Hanneke Keur voelt dat het werken als predikant in een gemeente misschien wel weer lonkt.
Predikant
“Ik ben nu 65 jaar en heb besloten dit werk neer te leggen. Het is een luxe dat ik het kan. Daar voel ik mij soms bezwaard over”, aldus Hanneke Keur, “Ik wil nog een aantal jaar werken als ambulant predikant. Een ambulant predikant gaat de gemeente voor in de primaire taken van de predikant: pastoraat en eredienst. Dat zijn precies de dingen die ik graag doe”. Er is veel vraag vanuit de PKN. Ze kon bij wijze van spreken gisteren al aan de slag.
Het oplopen met mensen staat voor haar op de eerste plaats. Of dat in een verpleeghuis is of daarbuiten maakt niet uit. “Ik heb veel geleerd vooral in het contact met mensen met dementie. Wat doet het met je als je beseft dat je jezelf kwijtraakt? Dat is de ergste fase. Als je beseft wat er met je aan de hand is dat je jezelf gaat kwijtraken. Dat doet veel met je relaties met je medemensen en met God.”
Geloofsbeleving
Dementie kan veel doen met de geloofsbeleving van mensen, in het bijzonder op gevoelsniveau. “Mensen kunnen volkomen in zichzelf gekeerd binnen komen. Op het moment dat een bekend lied klinkt, leven ze op.” Bekende verhalen werken het beste, zoals de gelijkenissen, verhalen van Jezus en de ark van Noach. “Een vrouw die ooit predikant geweest was, heb ik gevraagd om de schriftlezing te doen. Ze liep naar voren. Ik zag haar hoofd omhoog gaan. Ze las de tekst foutloos, sloeg de Bijbel dicht en knikte de mensen toe. Voor even was zij weer de dominee. Terug in haar stoel zakte ze weer helemaal weg.” Het ontroert Hanneke Keur nog altijd zichtbaar. Met de juiste middelen kunnen mensen weer even ‘aan het licht treden’.
Kostbaar mens
Het begeleiden van mensen met dementie heeft haar eigen geloofsbeleving veranderd: “Mijn geloof is, denk ik, minder rationeel en minder cognitief, maar meer belevingsgericht geworden”. De keerzijde van het werk ervaart ze soms ook: “De volstrekte zinloosheid, het niet geraakt worden en het je niet gedragen weten zijn er soms ook”. Tot slot van het gesprek wil ze het gedicht ‘Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens’ van Okke Jager delen.
Verraadt ons aller angst zich niet
in wie het leven weerloos liet?
De glasglans stemt de blazer mild.
De kaarsvlam vormt de hand tot schild.
De krokus wijst beton zijn grens.
Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens.
“Ik vind het heel mooi zoals de kaarsvlam vormt de hand tot schild. Daar hoor ik iets in van Jesaja. De knecht des Heren die de kwijnende vlam niet zal doven. Dus het kwetsbare beschermt. De krokus wijst beton zijn grens. Het nieuwe voorjaar, iets bloeit op uit alle hardheid.
Die kwetsbaarheid heb ik in mijn eigen leven ervaren. Van daaruit heb ik dit werk kunnen doen. Ik heb ontdekt hoe kostbaar kwetsbare mensen zijn. Ik heb zulke mooie gesprekken met mensen gehad. Mensen die mij dingen hebben geleerd of teruggegeven”, besluit ze.
In maart 2021 kreeg ds. Hanneke Keur haar zending vanuit de Bethlehemkerk (nu De Lichtbron). Komende zondag, 26 april 2026 om 10.00 uur, eindigt deze zending. Ze blijft lid van De Lichtbron. Ds. Erik van Halsema van De Lichtbron is de voorganger. De viering is in de Bethlehemkerk, Loosdrechtseweg 263 te Hilversum.